De rieten stoelen van hotel De Wereld in Wageningen
Puin ruimen op 5 mei 1945
Door: Xandra de Bode; tekst gebaseerd op interviews uit de jaren ‘90 met Niek de Bode. Deze tekst is een vervolg op de tekst “Wat gebeurde er toch bij De Nude?”

 

Op die beroemde en beruchte datum van 5 mei 1945 waren Niek de Bode en een paar Nederlandse compagnons al vroeg aanwezig bij Hotel De Wereld in Wageningen. Niek,  Nederlands PTT liaison officier bij het Canadese leger, en de mannen moesten daar in opdracht van de Canadese legerleiding telefoonverbindingen maken voor de bijeenkomst met de Duitse legerleiding die om elf uur zou beginnen. Een vreemde ochtend, want de avond ervoor hadden de Duitse legers in Nederland, Noordwest-Duitsland, Sleeswijk-Holstein en Denemarken zich overgegeven aan Britse en Canadese legereenheden, die samen de 21e legergroep vormen. [1] Nu zou de Canadese Lieutenant-General Foulkes met de Duitse Generaloberst Blaskowitz de details specifiek voor Nederland doornemen. Maar wat eens een mooi en prettig hotel was voor een belangrijke bespreking, was nu een kapotgeschoten puinhoop.
 
Glas, stuc en rieten stoelen
Niek: “Hotel De Wereld in Wageningen had zeer zeker betere tijden gekend dan op die vroege zaterdagmorgen van die vijfde mei 1945. Wij waren als eersten aanwezig, omdat er telefoonlijnen aangelegd moesten worden en het een en ander opgeruimd diende te worden. Het was er een grenzeloze puinhoop: de ruimte zag eruit als de wachtkamer van een reeds lang opgeheven station: ruiten kapot of zo vuil dat er nog amper licht door kwam. Stuc kwam van de muren en een lampendraad van het plafond. Toen kwam de Hollandse huismoeder in mij boven. Met een bezem veegden wij wat glas op de vloer aan de kant.”
Overal stonden schots en scheef rieten stoelen. Niek en de andere mannen stapelden die hoog op langs de wanden. Hij hoorde later dat deze stoelen uit een of ander rusthuis in Noordwijk kwamen waarvan de bewoners naar Wageningen waren geëvacueerd.
“Het weer was niet prettig en de omgeving weinig inspirerend om met veel uitgelatenheid de overgave van het Duitse leger in Nederland aan de geallieerden te vieren. Hoewel er natuurlijk alle aanleiding toe was, na zoveel jaren doden en verminkten, na oneindig lange tijd van ellende en angst.” 
 
Straatbeeld
Niek de Bode, , stond samen met Heimen Koops, Gerard Droog, Piet Jochems en Henk Duyts de rest van de dag vóór het hotel. Deze laatste vier waren PTT’ers die tijdelijk meehielpen met het aanleggen en herstellen van verbindingen voor de Canadezen. Alle vijf waren ze in Canadees uniform. In de loop van de ochtend zagen ze vele mensen bij het hotel arriveren.
Niek: “Tot mijn verbazing waren er ook journalisten in burgerkleding, een ongewoon gezicht. De Duitse en Canadese legerleiders arriveerden toen ook. Ik was gewend aan de protserige stoeten van Duitse hoge omes in dure auto’s, in klinkende uniformen, geheel erop gericht om de indruk van algemene macht te bevestigen, ook om zichzelf te bevestigen. Veel motorrijders voor en achter en wapens in gereedheid. De Canadezen hadden in tegenstelling tot de Duitsers aan meer jeu geen behoefte, dat had ik al geleerd, zelfs niet voor zo’n belangrijk moment, zij arriveerden sober.”
 
Geen Blaskowitz, maar Reichelt
Maar in plaats van Generaloberst Blaskowitz, stapte zijn chef-staf luitenant-generaal Paul Reichelt uit de wagen. Blaskowitz had hem gestuurd, omdat hij zelf niet wilde onderhandelen met een militair die lager in rang was dan hij. Foulkes las Reichelt binnen eerst de Orders of Surrender voor, maar eiste daarna dat Reichelt Blaskowitz optrommelde om in eigen persoon te komen. Dat gebeurde diezelfde middag rond vier uur. Prins Bernhard was toen ook aanwezig.[2]
 
Wel capitulatie, maar nog geen vrede
Niek: “Ik dacht dat de bespreking in de late namiddag van vijf mei het einde van de oorlog in Nederland betekende. De Canadezen hielpen mij echter uit de droom door te verklaren dat er nog enorme en gevaarlijke problemen lagen vóórdat het Duitse leger ontwapend zou zijn en bijvoorbeeld Amsterdam zich zou overgeven. Zou de Duitse discipline het winnen van het devies van Hitler: ‘Vechten tot de laatste man’? De overgave leek heel aardig, maar hoe voer je het uit? Er waren groepjes Duitsers die doorvochten. Als die mensen dat deden, dan had je nog niks. Een belangrijk punt was daarom de manier van ontwapening, vooral die van de Duitse Wehrmacht.”
Het hoofdkantoor van Blaskowitz bevond zich in Hilversum en het plan was om het Canadese hoofdkwartier naast het zijne te vestigen. Daarom zouden diverse legeronderdelen de volgende dag vanuit Wageningen en Apeldoorn over Utrecht naar Hilversum trekken, zo ook het onderdeel waar Niek deel uit van maakte. [3]
Niek: “Ons groepje is 's avonds teruggegaan van Wageningen naar ons kamp in Apeldoorn, waar op dat moment het Canadese hoofdkwartier was gevestigd. Iedereen dacht ook dat de vrede gesloten was, of in ieder geval de overgave bereikt was. Dus, wat gebeurde er ‘s avonds toen het al een beetje donker geworden was? De troepen stuurden alsmaar lichtkogels over de Veluwe de lucht in en zetten daarmee de donkere hemel boven hei en bos in rode en gele gloed. Ze dachten: de oorlog is over, klaar! Zo lag het nog niet helemaal, maar iedereen was laaiend enthousiast natuurlijk.” 
En inderdaad, ondanks getekende papieren in Hotel De Wereld was West-Nederland helaas nog niet vrij van Duits geweld. Wie de foto’s van de bijeenkomst in Wageningen bekijkt, ziet de rieten stoelen als krakende getuigen van een bijzondere dag. Nederland is vrij, maar nog niet bevrijd!
 
Historische verificatie
Dit is het verhaal zoals mijn vader het op een middag in 1993 aan mij vertelde en zoals ik het ook in aantekeningen van hem heb gevonden. Later, toen ik zijn verhaal opschreef en er meer over las, ontdekte ik hoe ingewikkeld deze geschiedenis is. In een paar dagen tijd vond er een serie gebeurtenissen plaats die uiteindelijk leidde tot de definitieve capitulatie van Nazi-Duitsland.
Wat in ieder geval vaststaat, is dat op 4 mei 1945, om half 7 's avonds een document werd getekend in het hoofdkwartier van veldmaarschalk Montgomery op de Lüneburgerheide. Het document heette Instrument of Surrender of All German armed forces in HOLLAND, in northwest Germany including all islands, and in DENMARK. [4]
Het ging hier om een ‘unconditional surrender’: de onvoorwaardelijke capitulatie van de Duitse legers in Nederland, Noordwest-Duitsland, Sleeswijk-Holstein en Denemarken aan de 21e legergroep. De 21e legergroep bestond uit een aantal Britse en Canadese legereenheden. In het document stond dat de genoemde legers op 5 mei vanaf 8 uur ’s ochtends de wapens neer moesten leggen. Het document liet geen ruimte voor onderhandeling of discussie. [5] Historici discussiëren vandaag de dag over de vraag of je 5 mei als ‘bevrijdingsdag’ mag betitelen. [6]
 
In ieder geval wachtte de geallieerden nog een bevrijdingsroute door West-Nederland, waar ook Niek zijn steentje aan bijdroeg. Te beginnen in Amersfoort…
 

Noten

[1] C.P. Stacey, Official History of the Canadian Army in the Second World War Volume III: The Victory Campaign. The Operations in North-West Europe 1944-1945 (Ottowa 1960) 609-610.
[2] Hen Bollen en Paul Vroemen, Canadezen in actie (Warnsveld 1994) 241.
[3] Bollen en Vroemen, Canadezen in actie, 248-251.
[4] Zie: https://en.wikisource.org/wiki/Page:German_surrender_4_May_1945.gif.
[5] Stacey, The Victory Campaign, 609-612;  Government of Canada Publications, Historical Section (G.S.) Army Headquarters, Report no. 56, The German Surrender, May 1945, 18 November 1952, 28, DOI: http://publications.gc.ca/collections/collection_2016/mdn-dnd/D63-5-56-1952-eng.pdf
[6] Zie: https://historiek.net/capitulatie-in-wageningen-in-mei-1945-is-geschiedvervalsing/49371/
 
De bespreking op 5 mei 1945 in Hotel De Wereld tussen de Canadese en Duitse delegatie. Foto: beeldbank WO2-NIOD
Dit document is getekend op 5 mei 1945: Instrument for the surrender of the twenty-fifth german army Commmanded by Colonel-General Johannes Blaskowitz to the First Canadian Corps commanded by Lieutenant-General Charles Foulkes, C.B., C.B.E., D.S.O. at Wageningen 5 May 1945.
In de nalatenschap van Niek de Bode bevindt zich een kopie hiervan van 8 september 1950. Afbeelding: familiearchief X. de Bode.
Of toch getekend op 6 mei 1945? Zie onderste alinea.
Bron: Stacey, The Victory Campaign, 609-612;  Government of Canada Publications, Historical Section (G.S.) Army Headquarters, Report no. 56, The German Surrender, May 1945, 18 November 1952, 28, DOI: http://publications.gc.ca/collections/collection_2016/mdn-dnd/D63-5-56-1952-eng.pdf p. 30.
Ook van dit document bevindt  zich een kopie in de nalatenschap van Niek de Bode. Afbeelding: familiearchief X. de Bode.